تحلیل قطع اینترنت در جنگ ۱۲ روزه تدبیر امنیتی یا سکوت اجباری صدای ملت؟, جنگ دوازده روزه ایران و اسرائیل، لایهای نو از چالشهای دیجیتال را بر جامعه ایران تحمیل کرد که فراتر از مقابله نظامی، بر بستر ارتباطات و دسترسی به اطلاعات سایه افکند.
یکی از جدیترین پیامدهای این مقطع، قطع و اختلال در دسترسی به پلتفرمهای پرکاربرد نظیر واتساپ، تلگرام و اینستاگرام بود که بلافاصله پس از آغاز حملات، فضای مجازی را به حالت ناپایداری کشاند.
ابعاد فنی و واکنشهای رسمی در روزهای اول وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات این محدودیتها را موقت و ناشی از شرایط اختصاصی سرزمین توصیف کرد، اما گزارشهای مستقل از جمله نمودارهای نتبلاکس، افت محسوس ترافیک اینترنت بینالملل ایران را تایید کردند.
یافت؛ ابتدا واتساپ و اینستاگرام بدون نیاز به فیلترشکن در دسترس قرار گرفتند و امیدها برای بازگشایی تلگرام تقویت شد.
دیدگاه حقوقی فیلترینگ، ناکارآمدی ساختاری و نقض حقوق کامبیز نوروزی، حقوقدان و کارشناس حقوق رسانه، این رویکرد را بیپایه و غیرقانونی میداند.
ت خود را ترویج میکردند.
نوروزی معتقد است سیاستگذاران رسانهای ایران نزدیک به نیم قرن از تحولات جهانی عقب ماندهاند؛ روالی که از فیلترینگ فیسبوک آغاز شده و امروز تلگرام و واتساپ را در بر میگیرد. او به اقتصاد زیرزمینی فروش فیلترشکنها و درآمدهای کلان ناشی از آن اشاره کرده و آن را گواهی بر شکست سیاست فیلترینگ مینامد.
از منظر نوروزی، در غیاب رسانه ملی کارآمد، پلتفرمهای خارجی عملاً نقش رسانه فراگیر را ایفا میکنند و بستری برای انتشار دیدگاههای اساتید، روشنفکران و فعالان ضدجنگ فراهم آوردهاند. قطع اینترنت در زمان جنگ، نه تنها امنیت ملی را تضمین نکرد، بلکه ابزار دفاع از ایران را از دست شهروندان گرفت و عوامل نفوذی را که همچنان به تجهیزات پیشرفته دسترسی داشتند، در موضع برتری قرار داد.
منظور امنیتی تصمیم موقت در شرایط بحرانی در سوی دیگر، علی حکیمجوادی، رئیس هیئتمدیره سازمان نصر، این محدودیتها را تصمیمی موقت و در شرایط خاص تعریف میکند که با هدف کنترل فضای عمومی و مدیریت ریسکهای امنیتی اتخاذ شده بود. او پذیرفت که این تصمیم باعث اختلال در ارتباطات مردم شده، اما تأکید کرد که بسترهای داخلی در دسترس بودهاند.
حکیمجوادی محدودیت پهنای باند بینالمللی را نیز در چارچوب سیاستهای مدیریت بحران توجیه کرد و ابراز امیدواری کرد که با عبور از شرایط خاص، تصمیمات سنجیدهتری برای پایداری دسترسی آزاد اتخاذ گردد. تحلیل سیاسی ضرورت بازنگری در استراتژیهای بلندمدت اسماعیل گرامیمقدم، کارشناس سیاسی، فیلترینگ را در اوج تهدید نظامی تدبیر امنیتی قابل دفاع میداند، چرا که اینترنت میتوانست ابزار ردیابی پهپادها و حملات سایبری دشمن باشد.
با این حال، او با صراحت اعلام میکند که پس از فروکش تهدیدات، ادامه فیلترینگ توجیه امنیتی ندارد و به ضرر رفاه عمومی، کسبوکارهای دیجیتال و جریان آزاد اطلاعات تمام میشود. گرامیمقدم بر ضرورت مدیریت هوشمندانه بازگشایی دسترسیها با نظارت شورای عالی امنیت ملی تأکید دارد، چرا که تهدیدات همچنان به طور کامل رفع نشدهاند و بازگشت به حالت عادی نباید به معنای غفلت از امنیت ملی تلقی شود.
نتیجهگیری میان امنیت و حق دسترسی مجموعه این دیدگاهها نشان میدهد که چالش اصلی، تضاد میان امنیت ملی و حقوق شهروندی در دسترسی به اطلاعات است. تجربه جنگ ۱۲ روزه ثابت کرد که قطع کلی اینترنت، سلاح دو لبهای است که میتواند صدای دفاع از وطن را بیصدا کند و زندگی روزمره و اقتصاد دیجیتال را فلج سازد.
مسیر پیش رو، نیازمند استراتژیای هوشمندانه است که بدون انکار تهدیدات واقعی، بستر ارتباطات را به عنوان دارایی ملی حفظ کند و از ابزارهای هدفمند و متناسب با تهدید به جای قطع کلی، بهره ببرد.



