کاربرد نظریه شرطیسازی در مدیریت سازمانی راهکارهای اثباتشده برای انگیزش کارکنان, نظریه شرطیسازی از زمان ارائه توسط ایوان پاولف در اوایل قرن بیستم، پایههای شناخت رفتار انسان را شکل داده است. این رویکرد نه تنها در سیستمهای آموزشی موثر است، بلکه در محیطهای کاری نیز میتواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای تقویت انگیزه و تغییر رفتار کارکنان به کار رود.
در این مقاله به بررسی انواع شرطیسازی و روشهای کاربردی آن در مدیریت منابع انسانی میپردازیم. شرطیسازی چیست و چگونه کار میکند؟ شرطیسازی فرایندی است که در آن پیوندی بین محرک و عکسالعمل برقرار میشود. محرک عاملی است که واکنش را تحریک میکند و درک این مکانیزم به ما کمک میکند تا ریشه رفتارهای انسانی و حیوانی را درک کنیم.
دستگاه گوارش سگها کشف کرد. او مشاهده نمود که سگها پیش از رسیدن غذا، با دیدن غذا یا شنیدن صدای زنگ، بزاق ترشح میکنند.
پاولف با تکرار همزمان دادن غذا و زدن زنگ، توانست عکسالعمل ترشح بزاق را تنها به صدای زنگ شرطی کند. این آزمایش بنیانگذار تحقیقات گسترده در حوزه یادگیری شد. ۲. شرطیسازی کنشگر (عملی) – اسکینر بی.اف اسکینر نوع دوم را با آزمایشات روی حیوانات در جعبههای مجهز به دکمه یا اهرم کشف کرد. وقتی حیوان دکمه را میفشرد، غذا دریافت میکرد و به مرور زمان این رفتار را تکرار مینمود.
این روش امروزه در آموزش سگهای پلیس، نجات و مخدریاب کاربرد دارد. ناخواسته و خودکار است؛ فرد بدون آگاهی از دلیل، واکنش نشان میدهد.
در مقابل، در شرطیسازی کنشگر فرد به طور فعال در فرآیند یادگیری مشارکت دارد و با تشویق یا تنبیه جهت رفتار هدایت میشود. داوطلبانه بودن واکنش واکنشهای کلاسیک غیرارادی هستند (مانند ترشح بزاق یا ترس از رانندگی پس از تصادف). اما در نوع کنشگر، فرد میتواند به رغم تشویق یا تنبیه، رفتار خود را تغییر دهد (مانند کودکی که با وجود تنبیه، همچنان با برادرش دعوا میکند).
نوع پاسخ و پیشبینیپذیری در کلاسیک، پاسخ اجباری و قطعی است؛ فرد کنترل کمی روی آن دارد. در کنشگر، پاسخ احتمالی است و بر اساس انتظار پاداش یا تنبیه شکل میگیرد. برای مثال، نوجوانی که برای رعایت قوانین رانندگی تشویق شود، با احتمال بیشتر این رفتار را ادامه میدهد. نقش تقویتکننده شرطیسازی کلاسیک فاقد پاداش یا تنبیه صریح است، در حالی که در نوع کنشگر، رفتارهای مطلوب با پاداش تقویت و رفتارهای نامطلوب با تنبیه تضعیف میشوند.
کاربرد شرطیسازی در تقویت انگیزه و شکلدهی رفتار کارکنان مدیران و رهبران سازمانی میتوانند از این دو رویکرد برای تقویت رفتارهای مطلوب (مانند وقتشناسی، خلاقیت، همکاری) و کاهش رفتارهای نامطلوب استفاده کنند. استفاده از شرطیسازی کلاسیک در محیط کار این روش بیشتر با واکنشهای عاطفی و عادی مرتبط است، اما میتواند برای ایجاد عادات سازمانی مثبت به کار رود.
مقدمهچینی و شفافسازی انتظارات ابتدا اعضای تیم را گرد هم آورده و اهمیت وقتشناسی را به عنوان نشانه احترام متقابل و کلید مدیریت بهتر زمان تشریح کنید. این کار بستر ذهنی برای پذیرش تغییر را فراهم میآورد. ایجاد محرکهای شرطی جلسات را دقیقاً در زمان مقرر آغاز کنید و منتظر دیرکنندگان نمانید. استفاده از اعلانهای صوتی منحصر به فرد در نرمافزارهای ارتباطی (مانند صداهای یادآوری مخصوص) میتواند به عنوان محرک شرطی عمل کند.
ارسال دستور جلسه نیمساعت پیش از آغاز نیز نوعی محرک پیشآگهی است. تثبیت عادت در بلندمدت با تداوم این روش، اعضا به طور خودکار و بدون نیاز به محرکهای خارجی، در جلسات به موقع حاضر میشوند. عادت جایگزین شرطیسازی میشود. استفاده از شرطیسازی کنشگر در مدیریت تیم این رویکرد بر اساس نتایج رفتار (پاداش و تنبیه) تمرکز دارد و کنترل بیشتری به فرد میدهد.
تشویق رفتارهای مطلوب هر بار که کارکنان به موقع در جلسه حاضر شوند، از آنها قدردانی کنید. تشویق عمومی، یادداشتهای شخصی تقدیرآمیز، یا در نظر گرفتن امتیاز در سیستم حقوق و مزایا، تقویتکنندههای قدرتمندی هستند که تکرار رفتار را تضمین میکنند. مدیریت هوشمندانه تنبیه تنبیه باید آخرین راهکار باشد و به صورت خصوصی و ساختاری اعمال گردد. هدف ایجاد ترس نیست، بلکه آگاهی از تبعات رفتار نامطلوب است.
توجه داشته باشید که اثر تنبیه اغلب موقت است و در غیاب نظارت، رفتار نامطلوب ممکن است بازگردند. مثالهای کاربردی دیگر شرطیسازی در محل کار قدردانی از دستاوردها هرگونه موفقیت تیمی یا فردی، حتی با تشویق لفظی، احساس کفایت و انگیزه برای تکرار موفقیت را تقویت میکند. مدیریت تغذیه برای حفظ انرژی جایگزینی غذاهای سنگین و چرب با گزینههای سالم و تازه در ناهار، از بیحالی بعد از غذا پیشگیری کرده و بهرهوری عصر را تضمین میکند.
شرطیسازی برای بهبود خواب استفاده از برنامههای یادآوری زمان خواب و دور کردن موبایل از محیط خواب، به مرور زمان عادت خواب زود و باکیفیت را در کارکنان تثبیت میکند. تجربه شما از شرطیسازی چیست؟ به عنوان مدیر، مربی یا عضو تیم، چه تجربهای از کاربرد اصول شرطیسازی در محیط کار دارید؟ آیا از این تکنیکها برای بهبود عملکرد خود یا تیمتان بهره بردهاید؟
نظرات و تجربیات ارزشمند خود را در بخش نظرات با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.



