چرا پروژه ملی هوش مصنوعی ایران بدون مشارکت فعال بخش خصوصی به چالش خواهد خورد

چرا پروژه ملی هوش مصنوعی ایران بدون مشارکت فعال بخش خصوصی به چالش خواهد خورد؟, پروژه ملی هوش مصنوعی با شعارهای راهبردی و اهداف بزرگ آغاز شده، اما تا کنون مسیر خود را بیشتر بر پایه ظرفیتهای دولتی و دانشگاهی طی کرده است. نقشی شفاف، کارآمد و انگیزهدار برای استارتاپها، شرکتهای دانشبنیان و سرمایهگذاران بخش خصوصی در اینطرح تعریف نشده است.

این رویکرد در تضاد آشکار با تجربههای جهانی قرار دارد؛ در کشورهای پیشرو در فناوری، بخش خصوصی موتور تجاریسازی نوآوریها و پیشبرد رقابت است. تجربه ایالات متحده، چین و حتی همسایگان منطقه ثابت میکند که مثلث قدرت دولت، دانشگاه و صنعت کلید تبدیل ایده به محصول و خدمات است.

انشبنیان ایران در سالهای اخیر علیرغم محدودیتها، توانایی توسعه تکنولوژی و حضور در بازارهای بینالمللی را به اثبات رساندهاند.

فعالیت در حوزههای پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، رباتیک و تحلیل دادههای عظیم، نماد این جاهطلبیهاست. با وجود این، پروژه ملی هوش مصنوعی هیچ سازوکاری برای مشارکت جدی این بازیگران تدوین نکرده و انگیزههای سرمایهگذاری را فراهم نیاورده است.

گامهای اخیر دستیارهای هوشمند برای دستگاههای اجرایی در تحولی اخیر، با حضور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، نسخه اولیه دستیارهای هوش مصنوعی برای ۱۳ دستگاه اجرایی رونمایی شد. این طرح به عنوان گامی در راستای حکومت هوشمند و تصمیمسازی مبتنی بر داده معرفی گردید. مدلهای زبانی بومی پایه این دستیارها را تشکیل میدهند و نزدیک به ۷۰ درصد اجزای آنها داخلی است.

اهداف اصلی شامل جلوگیری از خروج دادههای حساس و ارتقای توان پردازشی بومی میباشد. دانشگاههای صنعتی اصفهان، تهران، شهید بهشتی، شیراز و الزهرا در همکاری با وزارتخانههای متنوع از نفت و صنعت تا ورزش و ارتباطات در این فرآیند نقش داشتهاند، اما شرکتهای دانشبنیان بیشتر در مدلسازی قوانین و ساختارها مشارکت کردهاند، نه در هسته توسعه و تجاریسازی.

چهار فاز اجرایی و چالشهای باقیمانده برنامه اجرایی شامل چهار فاز اصلی است بارگذاری قوانین برای تشخیص مغایرتها، درونریزی دادههای تخصصی هر وزارتخانه، مدلسازی برای پشتیبانی تصمیمگیری و در نهایت صحتسنجی و بهینهسازی خروجیها. برای هر وزارة بودجهای بین ۱۳ تا ۱۵ میلیارد تومان پیشبینی شده و مکانیزم جایگزینی دانشگاهها در صورت عملکرد ضعیف طراحی گردیده است.

این ساختار نشاندهنده جدیت مالی و نظارتی است، اما سوال اساسی درباره غیاب جدی بخش خصوصی همچنان بیپاسخ مانده است. شروط تبدیل پروژه به موتور تحول واقعی مقاصد نهایی عبارتند از ارتقای جایگاه ایران در هوش مصنوعی، کاهش خطاهای انسانی، افزایش کیفیت خدمات دولتی، پیشبینی روندهای پیچیده و تقویت شفافیت اداری برای کسب اعتماد عمومی.

دستیابی به این نتایج نیازمند از بین بردن موانعی نظیر دسترسی به دادهها، آموزش نیروی انسانی متخصص و ــ حیاتیتر از همه ــ حضور واقعی بخش خصوصی است. بدون رفع این موانع، دستاوردهای پروژه با خطر افت اثربخشی روبرو خواهد شد. نتیجهگیری شراکت خصوصی، انتخاب استراتژیک نه انتخابی نادیده گرفتن بخش خصوصی در پروژه ملی هوش مصنوعی یک کمبود مقطعی نیست، بلکه تهدیدی استراتژیک محسوب میشود.

تجربه جهانی به وضوح نشان میدهد که شراکت شرکتهای نوآور و سرمایهگذاران جسور، عامل کلیدی تبدیل هوش مصنوعی به یک صنعت سودآور و پایدار است. ایران در حوزههایی چون پردازش زبان فارسی و تحلیل کلانداده ظرفیتهای قابلتوجهی دارد، اما عدم حمایت ساختاری باعث مانده شدن این تواناییها در حاشیه شده است.

اگر این رویکرد دگرگون نشود، پروژه ملی نه تنها به پیروزی نخواهد رسید، بلکه سبب از دست رفتن فرصتهای راهبردی و تشدید فرار مغزها خواهد گردید. آینده هوش مصنوعی در ایران تنها با خارج کردن بخش خصوصی از حاشیه و تبدیل آن به بازیگر محوری این حرکت ملی تضمین میشود.

مطالب مشابه