آیا انسان‌های اولیه ساوانا را به جنگل ترجیح دادند؟ شواهد جدید فرضیه کلاسیک را چالش می‌دهد

پژوهش‌های اخیر در مورد محیط زیست انسان‌های اولیه نشان می‌دهد که داستان خروج از جنگل‌ها و ورود به ساوانا‌ها به اندازه فرضیه کلاسیک ساده نیست. یافته‌های جدید از غار‌های آفریقا و جزایر جنوب شرق آسیا روایتی پیچیده‌تر از تکامل دوپایی و سازگاری محیطی را آشکار کرده‌اند.

ابزار‌های بامبو به جای سنگ در جنگل‌های بارانی

در جنگل‌های بارانی سنگ مناسب برای ساخت ابزار کمیاب است. به همین دلیل ساکنان این مناطق از مواد موجود در محیط خود مانند بامبو برای ساخت اشیاء مورد نیاز استفاده می‌کردند. پژوهش‌های شائوفلیر فرضیه بامبو را تقویت می‌کند که بر پایه آن انسان‌های پیش‌تاریخ در جنوب شرق آسیا نیازی به ساخت ابزار‌های سنگی پیچیده نداشتند، زیرا بامبو جایگزین کارآمدی بود. این الگو در غار تابون نیز مشاهده شده است.

غار پانگا یا سیدی شاهدی از ۷۸ هزار سال پیش

در دهه اخیر پژوهشگران با کاوش سایت‌های مجاور جنگل‌های بارانی، شواهد زیستگاه‌های انسانی را کشف کردند. یکی از مناطق کلیدی، غار پانگا یا سیدی در کنیا است که ردیف‌هایی از انسان‌های ۷۸ هزار سال پیش را در خود جای داده است. این افراد در محیطی ترکیبی از جنگل بارانی و علفزار زندگی می‌کردند و بر اساس شواهد، تور و ابزار‌های دیگر بی‌دوام را برای شکار حیوانات کوچک می‌ساختند.

انسان‌های جزیره‌ای در قلب جنگل‌های متراکم

گونه‌هایی نظیر هابیت‌ها در جزیره فلورس اندونزی، از صدها هزار سال تا نزدیک ۵۰ هزار سال پیش در جنگل‌های متراکم زندگی می‌کردند. سازگاری کامل این گونه با محیط جنگلی بدیه‌ی است. به طور مشابه، گونه کوچک در لوزون فیلیپین، حداقل از ۱۳۴ هزار سال پیش در جنگل‌های وسیع این منطقه حضور داشت.

ریشه‌های تکاملی از درخت به زمین

نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده ما، شامپانزه‌ها، گوریل‌ها و اورانگوتان‌ها، می‌لیون‌ها سال در سایه درخت‌ها تکامل یافته‌اند. بازو‌های بلند و اندام‌های مخصوص به حرکت در میان شاخه‌ها به آن‌ها اجازه می‌دهد به خوبی در محیط درختی جست‌وجو کنند. در مقابل، انسان‌ها و خویشاوندان منقرضه‌شان مانند نئاندرتال‌ها، بیش‌تر برای راه رفتن قائم بر روی زمین سازگار شده‌اند. اگرچه ما می‌توانیم از درخت بالا برویم، اما مهارت ما در این کار به اندازه می‌مونان نیست، همان‌طور که آن‌ها در دو دویدن به اندازه ما کارآمد نیستند.

جد مشترک و تغییر مسیر تکامل

تمامی این شواهد نشان می‌دهد که در طول تکامل انسان‌تبار‌ها، ما کم‌کم از زندگی درخت‌محور به راه رفتن قائم بر زمین روی آوردیم. جد مشترک ما و شامپانزه‌های امروزی، یک می‌مون انسان‌نما ناشناخته از حدود ۷ می‌لیون سال پیش بوده که احتمالا در محیط درختی زندگی می‌کرد. سوال اصلی این است که دقیقا چه زمانی و چرا انسان از درخت‌ها خارج شد؟

فرضیه ساوانا و نقد‌های جدید

نظریه کلاسیک فرضیه ساوانا که در قرن بیستم رواج یافت، بیان می‌کند که برخی می‌مون‌های انسان‌نما جنگل‌ها را ترک کردند و به سمت ساوانا‌ها حرکت نمودند، و این تغییر محیط، فشار تکاملی برای دوپایی ایجاد کرد. اما این فرضیه در چند دهه اخیر مورد انتقاد جدی قرار گرفته است. بریجت سونت در یک مقاله ژورنالی در سال ۲۰۱۵ نوشت که فرضیه معروف ساوانا دیگر پذیرفتنی نیست. سونت کشف‌کننده انسان‌تبار ۶ می‌لیون ساله اررین بود که با وجود زندگی در محیط جنگلی، دوپا به نظر می‌رسید. گونه‌های جدید‌تر مانند از ۴.۴ می‌لیون سال پیش نیز به حالت قائم راه می‌رفتند و در عین حال در میان درختان زندگی می‌کردند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که دوپایی احتمالا در محیط جنگلی یا ترکیبی آغاز شده و نه به طور انحصاری در ساوانا‌ها. بنابراین، ترجیح دادن ساوانا بر جنگل توسط انسان‌های اولیه، روایتی بیش از حد ساده‌شده است که با داده‌های جدید هم‌سو نیست.

مطالب مشابه