زهر مار با تخریب عروق خونی منجر به مرگ می‌شود

محققان با گسترش یک مدل سه‌بعدی تازه از عروق‌خونی انسان در محیط آزمایشگاه‌ی، به جستجوی تسریع روال گسترش نسل جدیدی از پادزهر‌ها برای مقابله با زهر مار پرداخته‌اند. این مدل می‌نیاتوری که با نام عروق‌خونی روی تراشه شناخته می‌شود، به مطالعه چگونگی القای خونریزی داخلی کشنده توسط زهر مار و در نهایت پشتیبانی از ساخت پادزهر برای متوقف کردن آن می‌پردازد.

نحوه عملکرد مدل عروق‌خونی روی تراشه

به نقل از سرویس اخبار پزشکی آژانس فناوری تکنا نیوز، مدل سه‌بعدی مذکور حاوی سلول‌های اندوتلیال، که سلول‌های پوششی عروق‌خونی انسان می‌باشند، و ماتریکس خارج‌سلولی (چارچوب فیزیکی که از این سلول‌ها حمایت می‌کند) می‌باشد. این دستگاه به طور دقیق، شکل و ترکیب سلولی عروق‌های خونی کوچک بدن را پیروی می‌کند و نشان می‌دهد که جریان خون در آن‌ها چگونه صورت می‌پذیرد.

پیش از این دانشمندان برای همانند‌سازی سیستم‌های گوناگون بدن و آزمایش دارو‌های تازه، تراشه‌های اندامی شبیه‌ی را ساخته بودند. در این مورد خاص، محققان از مدل عروق‌خونی می‌نیاتوری خود برای بازدید دقیق چگونگی صدمه رساندن انواع گوناگون زهر مار به عروق‌خونی منفعت گرفتند. یافته‌های این تیم در مقاله‌ای که روز سه‌شنبه (۴ ژوئن) در مجله علمی گزارش‌های علمی انتشار یافت، به تفصیل آمده است.

آزمایش با سم چهار گونه مار

محققان تراشه تازه را در معرض زهر استخراج شده از چهار گونه مار قرار دادند مار کبرای هندی، افعی باخ‌تری غرب آفریقا، مارمولک چندحلقه‌ای و مار کبرای تف‌کننده موزامبیک. این مار‌ها متعلق به سمی‌ترین خانواده‌های مار یعنی و می‌باشند.

محققان با منفعت‌گیری از تکنیک‌های تصویربرداری تخصصی، درون تراشه‌ها را در می‌انه عبور زهر از آن‌ها مورد بازدید قرار دادند. آن‌ها کشف کردند که برخی از این زهر‌ها می‌توانند مستقیما به غشای سلول‌های اندوتلیال صدمه برسانند، در حالی که برخی دیگر این سلول‌ها را از ماتریکس خارج‌سلولی جدا می‌کنند و در نتیجه باعث فروپاشی عروق‌های خونی می‌شوند. دکتر ماتیاش بیتن‌بیندر، نویسنده ارشد این مطالعه و پژوهشگر وابسته در دانشگاه آزاد آمس‌تردام و مرکز تنوع زیستی ناتورالیس در هلند، در بیانیه‌ای گفت این مدل، بینشی دقیق در رابطه با نحوه دعوا سموم به عروق‌خونی ارائه می‌دهد.

نتایج و کاربرد‌های بالینی

او افزود این دانش به ما پشتیبانی می‌کند تا روش‌های مؤثر‌تری برای درمان مارگزیدگی تشکیل دهیم و در عین حال، نیاز به انجام آزمایش روی موش‌ها را کاهش دهیم. در حالی که موش‌ها و دیگر حیوانات وجوه مشترکی با بدن انسان دارند، تراشه عروق‌خونی از سلول‌های واقعی انسان ساخته شده و کنترل آن در آزمایشگاه آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر است.

این تیم با در اختیار داشتن تراشه تازه خود، تصمیم دارد در آینده مدل را در معرض زهر مار‌های بیش‌تری قرار دهد. بیش‌تر از ۶۰۰ گونه مار شناخته شده سمی می‌باشند. زهر مار علاوه بر دعوا به سیستم گردش خون، می‌تواند با تشکیل فلجی که باعث توقف تنفس قربانی می‌شود و این‌گونه نارسایی کلیوی غیر‌قابل برگشت و صدمه گسترده بافتی، به بدن صدمه جدی بزند.

آمار جهانی مارگزیدگی و چالش‌های درمان

سالانه بین ۱.۸ تا ۲.۷ می‌لیون نفر در سراسر جهان توسط مار‌های سمی گزیده می‌شوند. از این تعداد، بین ۸۱۰۰۰ تا ۱۳۸۰۰۰ نفر بر اثر عوارض ناشی از گزش جان خود را از دست می‌دهند و سه برابر این تعداد نیز در نتیجه گزش مار دچار معلولیت دائمی همانند قطع عضو می‌شوند.

مؤثر‌ترین درمان برای مارگزیدگی‌های ناشی از مار‌های سمی، پادزهر است که با تحکیم جواب ایمنی بدن انسان به زهر عمل می‌کند. پادزهر طبق معمول با تزریق مقدار زیادی از یک نوع خاص زهر به حیوانات بزرگ همانند اسب یا گوسفند و سپس استخراج آنتی‌بادی‌هایی که این حیوانات در جواب تشکیل می‌دهند، ساخته می‌شود. سپس این آنتی‌بادی‌ها خالص‌سازی شده و بعد از مارگزیدگی به انسان تزریق می‌شوند.

مطالب مشابه