اغلب سیاره‌های بیگانه احتمالا روز و شب ندارند

سیاره‌های سنگی که در کمربند حیات ستاره‌های کوتوله قرار می‌گیرند، با نام زمین‌های شناخته می‌شوند. این سیاره‌ها تفاوت‌های بنیادینی با زمین دارند؛ از جمله اینکه ستاره‌های کوتوله از خورشید ما بسیار سرد‌ترند. به همین دلیل زمین‌های در فاصله بسیار نزدیکی از ستاره خود می‌چرخند و تحت تأثیر گرانشی قوی آن قرار دارند.

نیروی گرانشی ستاره بر نیمه نزدیک سیاره شدید‌تر از نیمه دور آن وارد می‌شود. این تفاوت باعث ایجاد اصطکاک می‌شود که به مرور می‌لیون‌ها سال چرخش سیاره را به دور خود کند می‌کند تا چرخش محوری و مداری هماهنگ گردد. در نتیجه زمین‌های به احتمال زیاد در حالت قفل کشندی قرار دارند؛ یعنی یک نیم‌کره همیشه رو به ستاره و نیم‌کره دیگر همیشه در تاریکی مطلق باقی می‌ماند.

طول سال در چنین سیاره‌ای برابر با طول روز آن است. ماه زمین نیز نسبت به ما در قفل کشندی است و به همین دلیل همیشه تنها یک رویه آن را از زمین می‌بینیم. نزدیک‌ترین همسایه سیاره‌ای ما، پروکسیما قنطورس ب که در منظومه آلفا قنطورس در فاصله چهار سال نوری قرار دارد، به احتمال زیاد یک زمین با قفل کشندی محسوب می‌شود.

بنابراین زمین‌های برخلاف زمین ما هیچ روز، شب یا فصلی ندارند. با این حال حیات زمینی از باک‌تری‌ها تا انسان‌ها، ریتم‌های شبانه‌روزی مشابه با چرخه روز و شب دارند. خواب یکی از بارز‌ترین پیامد‌های این ریتم‌هاست. چرخه شبانه‌روزی بر بیوشیمی، دمای بدن، باز‌سازی سلولی، حرکت و بسیاری از فرآیند‌های دیگر تأثیر می‌گذارد. برای مثال افرادی که در ساعات صبح واکسین می‌شوند، آنتی‌بادی بیش‌تری نسبت به گروه بعدازظهر تولید می‌کنند، زیرا پاسخده‌ی سیستم ایمنی در طول روز متغیر است.

تا کنون نمی‌توان با قطعیت گفت دوره‌های عدم فعالیت و باز‌سازی تا چه حد بر حیات تأثیرگذارند. محتمل است موجوداتی که بدون چرخه زمانی تکامل یافته‌اند، هیچ‌گاه نیازی به استراحت نداشته باشند. می‌توان به موجودات زنده در غار‌ها، اعماق دریا و می‌کروارگانیسم‌های پوسته زمین و بدن انسان اشاره کرد که در محیط‌های کاملا تاریک رشد می‌کنند.

شکل‌های حیات زیادی ریتم‌های زیستی دارند که با محرک‌های غیر از نور هماهنگ شده‌اند. موش‌های حفار برهنه تمام عمر را زیر زمین می‌گذرند و خورشید را هرگز نمی‌بینند، اما ساعت‌های بیولوژیک آن‌ها با چرخه‌های دمایی و بارشی هماهنگ است. صدف‌های دوکپه‌ای اعماق دریا و می‌گوه‌ای چاه‌های گرمایی نیز با جزر و مد اقیانوس همگام می‌شوند. باک‌تری‌های روده انسان با نوسانات ملاتونین می‌زبان که در واکنش به تاریکی ترشح می‌شود، هماهنگی می‌یابند. تغییرات دمایی، رطوبتی، شیمیایی و جریان‌های محیطی می‌توانند نوسانات زیستی را در موجودات زنده رقم بزنند.

بر اساس پژوهش‌های اخیر، زمین‌های می‌توانند دارای چرخه‌های جانشین برای روز‌ها و فصل‌ها باشند. دانشمدان برای بررسی این پدیده، مدل‌های اقلیمی را برای شبیه‌سازی محیط زمین‌های و سیاره‌هایی مانند پروکسیما قنطورس ب تطبیق داده‌اند.

بر پایه این شبیه‌سازی‌ها، تضاد دمایی بین نیمه روز و نیمه شب باعث تولید تندباد‌ها و جریان‌های جوی مشابه جت‌استریم‌های زمین می‌شود. اگر سیاره‌ای آب داشته باشد، نیمه روز آن به احتمال زیاد تحت پوشش ابر‌های عظیم پر از رعد و برق قرار می‌گیرد.

برهم‌کنش میان باد‌ها، امواج جوی و ابر‌ها می‌تواند حالت اقلیم را دگرگون کند و چرخه‌های منظم دمایی، رطوبتی و بارشی را ایجاد نماید. طول این چرخه‌ها بسته به شرایط سیاره از صدها تا هزاران روز زمینی متغیر است، اما ربطی به دوره چرخش سیاره ندارد. با اینکه ستاره در آسمان این سیاره‌ها ثابت باقی می‌ماند، محیط به طور مداوم دگرگون می‌شود.

احتمالا حیات روی زمین‌های مشابه با ریتم‌های زیستی و چرخه‌های اقلیمی تکامل می‌یابد یا شاید راه‌حلی شگفت‌انگیز‌تر را پیش بگیرد. می‌توان تصور کرد گونه‌هایی که در نیمه روز زندگی می‌کنند، برای استراحت و احیاء به نیمه شب مهاجرت کنند.

توصیفات یادشده یادآوری می‌کند که اگر حیات فرا‌زمینی وجود داشته باشد، می‌تواند فرضیه‌هایی را که از وجود آن بی‌خبریم، زیر سوال ببرد. تنها قطعیت حاضر این است که ما را شگفت‌زده خواهد کرد.

مطالب مشابه