غذای فوق فرآوری شده چیست و آیا باید از مصرف آن اجتناب کرد؟

در سال ۲۰۲۱ بنیاد تغذیه بریتانیا (BNF) نظر‌سنجی‌ای از بزرگسالان این کشور انجام داد. نتایج نشان داد ۷۰ درصد از شرکت‌کنندگان عبارت غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده را پیش از آن نشنیده بودند و اکثریت نتوانستند غذا‌های رایج این دسته را شناسایی کنند.

سیستم طبقه‌بندی معروف به نووا (NOVA) که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ ارائه شد، غذا‌ها را به چهار گروه تقسیم می‌کند. این سیستم مرجع رایج برای تفکیک سطح فرآوری است.

گروه اول شامل غذا‌های فرآوری‌نشده یا با حداقل فرآوری است. میوه و سبزیجات، مغز‌های گیاه‌ی خام، دانه‌ها و گوشت در حالت طبیعی خود در این دسته قرار می‌گیرند. فرآوری‌هایی مانند پاستوریزه‌سازی برای اطمینان از بی‌خطر بودن مجاز است؛ به عنوان مثال سبزیجات منجمد همچنان در غذا‌های با حداقل فرآوری شمارده می‌شوند.

گروه دوم اجزای فرآوری‌شده نظیر کره، شکر و نمک را در بر می‌گیرد. این مواد در طبیعت یافت می‌شوند اما قبل از مصرف نیاز به فرآوری بیش‌تری دارند. گروه سوم غذا‌های فرآوری‌شده است که معمولا با ترکیب دو گروه اول ساخته می‌شوند؛ کنسرو ماهی، نان تازه و پنیر از این دسته‌اند. در نهایت گروه چهارم غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده هستند که از ترکیب چند ماده و افزودنی‌هایی مانند نگهدارنده‌ها، طعم‌دهنده‌ها و تثبیت‌کننده‌ها تشکیل شده‌اند.

چیپس سیب‌زمینی و نودل سریع‌پز از مثال‌های رایج غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده‌اند، اما طیف این غذا‌ها گسترده‌تر است. شیر خشک کودک، نان‌های تولید انبوه (به دلیل امولسیون‌کننده‌ها)، غلات صبحانه، ماست‌های می‌وه‌ای و جانشین‌های گوشت گیاه‌ی نیز در این دسته طبقه‌بندی می‌شوند.

آیا غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده ناسالم هستند؟

برخی از حذف هر نوع غذای فرآوری‌شده از رژیم حمایت می‌کنند، در حالی که کارشناسان دیگر این رویکرد کلی را مناسب نمی‌دانند.

یک مطالعه مروری چتری اخیر که داده‌های تحقیقات پیشین را ترکیب کرده بود، در مجله BMJ منتشر شد. این مطالعه مصرف غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده را با ۳۲ پیامد سلامتی نامطلوب از جمله عوارض قلبی‌عروقی، متابولیکی و روانی مرتبط دانست. نویسندگان خواستار تحقیقات بیش‌تر و اقدامات بهداشت عمومی برای کاهش مصرف این غذا‌ها شدند.

کارشناسان با اشاره به آنکه این تحلیل تازه نزدیک به ۱۰ می‌لیون نفر را پوشش می‌دهد، از نتایج پژوهشگران حمایت کرده و دولت‌ها را به اقدام برای کاهش مصرف غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده در سطح جامعه دعوت کرده‌اند.

محققان دیگر تأکید دارند که مطالعات مشمول این مروری مشاهداتی بوده‌اند؛ بنابراین علت و معلول قابل اثبات نیست و شواهد در مقایسه با مطالعات مداخله‌ای ضعیف‌ترند. انجام آزمایش مداخله‌ای طولانی‌مدت که در آن افراد با مقادیر زیاد غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده تغذیه شوند تا بیمار شوند، از نظر اخلاقی امکان‌پذیر نیست.

با وجود طیف وسیع غذا‌های طبقه‌بندی‌شده در این گروه، آیا همه به یک اندازه خطرناک‌اند؟ نوشیدنی‌های پرقند و گوشت قرمز فرآوری‌شده از دهه‌ها با افزایش خطر بیماری مرتبط بوده‌اند، اما نان به‌ویژه نان سبوس‌دار (که ممکن است به عنوان فوق‌فرآوری‌شده طبقه‌بندی شود) با کاهش خطر بیماری مرتبط است. این نشان می‌دهد که طبقه‌بندی نووا بیش از حد کلی و غیر‌دقیق است.

آیا باید مصرف غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده را کاهش دهیم؟

برخی استدلال می‌کنند غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده باید تا حد امکان از رژیم حذف شوند. اما در گزارشی از سال ۲۰۲۳، کمیته مشاوره علمی تغذیه (SACN) که به دولت بریتانیا مشاوره می‌دهد، دیدگاه معتدل‌تری ابراز کرد. این کمیته بیان داشت اگرچه برخی شواهد برای خطرات سلامتی نگران‌کننده است، نمی‌توان تعیین کرد چه می‌زان از این خطر ناشی از خود غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده و چه می‌زان ناشی از الگو‌های رژیمی و سبک زندگی کلی‌تر است.

غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده بخش عظیمی از رژیم غذایی مردم را تشکیل می‌دهند، بنابراین پرهیز کامل از آن‌ها کار ساده‌ای نیست.

کارشناسان پیش از این در خصوص محدود کردن مصرف برخی غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده نظیر شیرینی‌ها، بین‌وقتی‌های سرخ‌شده، کیک‌ها و نوشیدنی‌های پرقند توصیه کرده‌اند، اما این بدان معناست که همه غذا‌های فرآوری‌شده بد هستند. با توجه به اینکه غذا‌های فوق‌فرآوری‌شده اغلب ارزان‌تر و در دسترس‌ترند، نمی‌توان از مصرف‌کنندگان توقع داشت رژیم غذایی خود را به طور بنیادین تغییر دهند.

مطالعه برچسب‌های مواد غذایی به‌ویژه مقدار قند، نمک و چربی اشباع می‌تواند در انتخاب گزینه‌های سالم‌تر کمک‌کننده باشد. علاوه بر این تولیدکنندگان باید تشویق شوند غذا‌های سالم‌تری تولید کنند و اطمینان حاصل شود که انتخاب‌های غذایی سالم برای مردم آسان‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

مطالب مشابه