از کک‌ها گرفته تا پشه‌ها، موجودات مزاحم کم نیستند و جای شگفتی نیست که اکثریت آن‌ها را حشرات راه اندازی خواهند داد؛ چون این موجودات تا ۹۰ درصد از کل جانوران روی سیاره را راه اندازی خواهند داد. اما اکنون دانشمندان با منفعت‌گیری از راه حلهای نوین ژنتیکی در شناسایی گونه‌ها، توانسته‌اند دریابند که ساس‌ها نخستین حشراتی بودند که به انسان‌ها علاقه‌مند شدند و ما تا این مدت هم سپس از گذشت تقریباً ۶۰هزار سال، غذای مهم در منوی آن‌ها محسوب می‌شویم.

آنچه محققان کشف کردند، این می بود که هرچند جمعیت ساس‌هایی که از خفاش‌ها تغذیه می‌کردند در طی هزاران سال افت یافته است، ساس‌هایی که امروزه می‌شناسیم همزمان کنار انسان‌ها تکامل یافته‌اند و همین امر آن‌ها را به قدیمی‌ترین «آفت» شناخته‌شده برای انسان تبدیل می‌کند.

لندسی مایلز، نویسنده‌ی مهم و محقق دپارتمان حشره‌شناسی دانشگاه ویرجینیا‌تک، او گفت: «ما می‌خواستیم تغییرات در اندازه‌ی مؤثر جمعیت را بازدید کنیم، یعنی تعداد افرادی از یک گونه که واقعاً در تشکیل نسل بعدی نقش دارند؛ چون این شاخص می‌تواند نشان دهد که در قبل چه اتفاقی برای آن‌ها افتاده است.»

مایلز افلزود: «در ابتدا، هر دو جمعیت ساس روندی کاهشی را نشان دادند که با دوره‌ی آخرین بیشینه یخچالی همخوانی دارد. تبار وابسته به خفاش‌ها هیچ زمان به حالت اولیه برگشت و تا این مدت هم در حال افت جمعیت است. اما قسمت واقعاً شوق‌انگیز اینجاست که جمعیت وابسته به انسان مجدد احیا شد و اندازه مؤثر جمعیتشان افزایش یافت.»

مطالعات نشان داده‌اند که ساس‌ها از زمان دایناسورها روی زمین وجود داشته‌اند و با اغاز زندگی اجتماعی انسان‌ها، دو گونه‌ی رایج ساس یعنی ساس معمولی (Cimex lectularius) و ساس گرمسیری (Cimex hemipterus)، مسیر بقا در کنار انسان را پیش گرفتند.

ساس‌ها از نخستین آفات انسانی‌اند که همراه با انسان‌های اولیه نزدیک به ۶۰‌هزار سال پیش از غارها بیرون آمدند. پژوهش‌های ژنتیکی مشخص می کند که گونه‌های وابسته به انسان ساس‌ها با تحول در شیوه زندگی انسان‌ها، مسیر بقا را اشکار کردند و درنتیجه‌ی همراهی با ما، تنوع ژنتیکی کمتری دارند. مقاومت ژنتیکی در برابر حشره‌کش‌ها نیز حذف این آفات را دشوارتر کرده است.

ساس‌ها بعد از منفعت گیری گسترده از DDT (آفت‌کش دیکلرو دی‌فنیل تری‌کلرو اتان) تقریباً ناپدید شدند، اما ظرف چند سال بازگشتند و به این سم مقاوم شدند. این نوشته نشان‌دهنده‌ی قوت بالای تطابق آن‌ها با شرایط زیستی و تغییرات محیطی است.

با این که ساس‌ها محبوب نیستند، توانایی شگفت‌انگیزشان در تطابق و بقا، از غارهای انسان‌های نخستین تا مقاومت در برابر DDT، قابل‌دقت است. سپس از حذف DDT، سفرهای بین‌المللی و شلوغی شهرها علترشد انفجاری جمعیت آن‌ها شد. برای مثالً فقط در سال ۲۰۰۶، آلودگی ساس در استرالیا ۴۵۰۰ درصد افزایش یافت و اکنون در همه‌ی ایالت‌های آمریکا مخصوصاً در مناطق پرجمعیت اشکار خواهد شد. ساس این چنین در ایران و در شهرهای پرجمعیت و پرمسافر به‌وفور یافت می‌بشود.

مقاومت بالای ساس و توانمندیاش در سازگاری سریع می‌تواند به دانشمندان پشتیبانی کند تا مدل‌های همه‌گیرشناسانه‌ی دقیق‌تری برای پیش‌بینی بهتر شیوع بیماری‌ها در شرایط رشد مداوم جمعیت شهری طراحی کنند و این چنین راه حلهایی برای مقابله با آلودگی‌هایی بیابند که در برابر درمان‌های حاضر یا آینده مقاوم‌ می باشند. این چنین نتیجه‌ی دلنشین مطالعه درمورد‌ی پیوند دیرینه‌ی انسان و ساس بیشتر از همه جلب دقت می‌کند.

با این که ساس‌ها توانایی شگفت انگیز‌ای در بقا نشان داده‌اند، ناکامی‌ناپذیر نیستند. آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) راهنمای جامعی برای مقابله با ساس‌ها بدون نیاز به متخصصان کنترل آفات انتشار کرده است. این چنین باید بدانیم که هرچند نیش آن‌ها آزاردهنده است و گمان دارد علتالتهاب شدید پوست بشود، این حشرات ناقل بیماری نیستند.

در رابطه این که ساس‌ها یا سوسک‌ها کدام‌یک در شرایط رو به افت حیات روی زمین موفق‌تر خواهند می بود، حشره‌شناسان نظر قطعی ندارند. اگرچه ساس‌ها میزبان خاصی دارند و رژیم غذایی تخصصی‌شان محدود است، در برابر برترین بازمانده‌ی دنیای حشرات، یعنی سوسک آلمانی، حرفی برای گفتن ندارد. این سوسک همه‌چیزخوار است، می‌تواند شرایط محیطی گسترده‌تری را تحمل کند و مقاومت قابل‌توجهی در برابر انواع آفت‌کش‌های شیمیایی اشکار کرده است.

مطالعه در مجله Biology Letters انتشار شده است.