به گزارش پایگاه خبری تخصصی، جدیدترین یافتههای علمی دانشگاه شرق آنگلیا نشان میدهد که سیستمهای تصفیه هوا، در برابر انتقال بیماریهای ویروسی در محیطهای بسته، کارایی قابلتوجهی ندارند. تیم تحقیقاتی این موسسه آموزشی، پس از بررسی جامع دهها مطالعه میدانی، به نتیجه رسیده که فناوریهای رایج پاکسازی هوا — ازجمله فیلترهای، لامپهای ضد میکروب و دستگاههای یونیزهکننده — نمیتوانند از ابتلا افراد به عفونتهای تنفسی و گوارشی جلوگیری کنند.
پروفسور پل هانتر، عضو هیئت علمی دانشکده پزشکی نورویچ، در تشریح نتایج این پژوهش تأکید کرد تصفیهکنندههای هوا برای حذف آلایندهها و عوامل ناسازگار از جریان هوا طراحی شدهاند، اما در عمل، نصب این تجهیزات در فضاهای اداری، آموزشی و درمانی، حتی در اوج پاندمی کووید، نتوانسته است کاهش معناداری در نرخ ابتلا ایجاد کند. او اضافه کرد که بسیاری از سازمانهای بزرگ همچون خدمات ملی بهداشت انگلستان و نیروی مسلح بریتانیا، با هزینههای سنگین این سیستمها را راهاندازی کرده بودند، در حالی که تحلیل مزایا و هزینهها ضرورت درک واقعبینانه تواناییهای واقعی این فناوریها را میطلبد.
بررسی شواهد میدانی در محیطهای واقعی
تحقیق حاضر که نتایج آن در نشریه معتبر پزشکی پیشگیرانه منتشر شده، بر پایه تجزیهوتحلیل دادههای ۳۲ مطالعه میدانی استوار است. این مطالعات در محیطهای طبیعی همچون مدارس، مراکز مراقبت سالمندان و آسایشگاهها انجام شده و نه در شرایط آزمایشگاهی کنترلشده. محققان علائم عفونت میکروبی را در افرادی که در معرض دستگاههای تصفیه هوا قرار داشتند، با گروههای شاهد مقایسه کردند. تا زمان انتشار این گزارش، هیچکدام از پژوهشهای آغاز شده در دوران پاندمی کووید، نتایج خود را منتشر نکردهاند.
دکتر جولی برینارد، محقق ارشد پروژه، با صراحت اعلام کرد ما طیف گستردهای از فناوریها را ارزیابی کردیم شامل فیلتراسیون مکانیکی، اشعه ماوراء بنفش، یونیزاسیون و سایر روشهای انفرادی که ادعای خنثیسازی ویروسها در هوای تنفسپذیر را داشتند. بهصورت خلاصه، هیچ مدرک قویای یافت نشد که نشان دهد این تکنولوژیها در شرایط واقعی، حفاظت قابلاعتمادی در برابر عفونت فراهم میآورند. این بیانیه، باورهای رایج در مورد موثر بودن تصفیهکنندههای هوای پرهزینه را به چالش میکشد.
نکته قابلتوجه در میان نتایج، تضاد بین کاهش آلودگی محیطی و پیشگیری از بیماری است. برینارد توضیح داد شواهد فراوانی وجود دارد که با استفاده از استراتژیهای ترکیبی — بهویژه لامپهای ضد میکروب و فیلترهای HEP با بازده بالا — میتوان سطح آلودگی هوا و سطوح را کاهش داد، اما دادههای ترکیبی ثابت کرد که این کاهش مستقیما منجر به توقف یا کاهش نرخ بیماری نمیشود. این یافتن، اهمیت تمایز بین پاکسازی فیزیکی هوا و اثر کلینیکی در سلامت عمومی را برجسته میسازد.
یک جنبه گمشده در بحثهای رایج، نقش رفتار اجتماعی و تهویه طبیعی در کنترل عفونت است. اگرچه دستگاههای مکانیکی میتوانند ذرات معلق را فیلتر کنند، اما انتقال ویروس از طریق تماس مستقیم، قطرات بزرگ و ناکافی، مسیرهای غالب باقی میمانند. تجربههای کشورهای همسایه در مدیریت مدارس و ادارات نشان میدهد که ترکیب تهویه طبیعی قوی، مراقبه از صحت دست و ماسکگذاری در ساعات اوج، اثربخشی بسیار بالاتری نسبت به تکیه صرف بر تجهیزات الکترونیکی داشته است. این دیدگاه،کنندگان را به سمت راهکارهای چندلایه و کمهزینهتر سوق میدهد.
برینارد همچنین بر نگرانی از سوگیری انتشار نتایج تأکید کرد شواهد ضعیفی وجود داشت که راهکارهای پاکسازی هوا احتمال عفونت را کاهش دهند، اما این شواهد به نظر میرسد سوگیریهای نشر داشته باشند. ما شدیدا مشکوک هستیم که مطالعاتی با نتایج منفی یا اثر جزئی، هرگز منتشر نشده باشند. یافتههای ما ناامیدکننده است، اما تصمیمگیرندگان بهداشت عمومی باید تصویری کامل و بیپرده در اختیار داشته باشند. انتشار مطالعات در حال انجام در دوران کووید، میتواند قضاوت نهایی را در مورد هزینه-فایده این فناوریها شفافتر سازد.
پیامدهای سیاستگذاری و نگاه آینده
این پژوهش، زنگ هشداری برای سرمایهگذاریهای گسترده در زیرساختهای تصفیه هوا در بخشهای دولتی و خصوصی است. در حالی که بازار جهانی این تجهیزات پس از کووید رشد بیسابقهای داشته، دادههای علمی هماکنون از خریداران میخواهد که انتظارات را با واقعیتهای اثباتشده همسو کنند. اولویتبندی بودجههای بهداشت عمومی باید بر پایه اثربخشی اثباتشده — نه ترس یا بازاریابی — بنا گردد. آینده کنترل عفونت در فضاهای داخلی، در ادغام هوشمند تهویه مکانیکی، پایش کیفیت هوا و تدابیر رفتاری است، نه تکیه بر یک جعبه جادویی که علم، وعدههایش را محقق نمیداند.



