کشف GRB 250702B سیگنال پرتو گاما تکرارشونده که علم فاصلهمند را به چالش میکشد, اخترشناسان با شناسایی یک سیگنال بیسابقه از اعماق فضا، با یکی از بزرگترین معماهای کیهانی روبهرو شدهاند. این اتفاق، انفجار پرتو گاما (GRB) نام دارد که به جای یک بار، چندین مرتبه در طول یک روز تکرار شده است. انفجارهای پرتو گاما از قدرتمندترین رویدادهای شناختهشده در کیهان هستند.
در چند ثانیه، به اندازهی کل انرژی خورشید در طول ۱۰ میلیارد سال عمرش انرژی آزاد میکنند. این اتفاقها معمولاً در آخر زندگی ستارههای پرجرم و طی یک ابرنواختر رخ میدهند؛ فرآیندی سریع و مهیب که جرم ستاره را بهطور کامل نابود میسازد. اما کشف تازه اخترشناسان همهچیز را پیچیدهتر کرده است.
آنها با اتفاقای روبهرو شدند که هیچ توضیحی برایش وجود ندارد انفجار پرتو گامایی که در طول یک روز چندین بار تکرار شد؛ گویی ستاره توانسته باشد پشت سر هم چندین بار بمیرد.
آنتونیو مارتین کارییو، اخترشناس از کالج دانشگاهی دوبلین و از نویسندگان پژوهشی که به شرح جزئیات کشف میپردازد، در بیانیهای گفت این اتفاقات با هر چیزی که در ۵۰ سال قبل از رصد انفجارهای پرتو گاما دیدهایم، متفاوت است. او این چنین پافشاری کرد که انفجارهای پرتو گاما رویدادهایی فاجعهبار میباشند و انتظار میرود فقط یکبار رخ دهند، چون منبع آنها در اثر törش عظیم باقی نمیماند.
بیانیه رصدخانه جنوبی اروپا نیز مشخص میکند وجود این چنین سیگنالی بهقدری غیرمنتظره است که هیچ سناریوی شناختهشدهای نمیتواند بهطور کامل توضیحش دهد.
هنگامی که یک ستارهی پرجرم، دستکم چند برابر سنگینتر از خورشید، همه سوخت خود را مصرف میکند، تقریباً بلافاصله تحت گرانش خودش فرومیپاشد و به شکل یک ابرنواختر منفجر میبشود. این چنین انفجاری ستاره را متلاشی و باقی مانده آن را به فضا پرتاب میکند. منظومههای ستارهای دوتایی، مثالی فرد دیگر از آخرهای سهمگین هستند. در این منظومهها، یک کوتوله سفید فوقچگال در کنار یک ستارهی معمولی قرار دارد.
اگر مدار آنها بیشازحد به هم نزدیک بشود، کوتوله سفید اغاز به مکیدن حجم بسیاری از مادهی ستارهی همدم میکند. هنگامی این مواد روی سطح کوتوله سفید به حد بحرانی برسند، انفجار گرماهستهای رخ میدهد که هر دو ستاره را نابود میکند. مواردی از انفجار چندبارهی ستارهها پیشتر نیز به ثبت رسیده است. در سناریوی کوتوله سفید، پیش از وقوع ابرنواختر مهم، یک انفجار کوچکتر ناشی از ابر هلیوم ربودهشده رخ میدهد.
اتفاقات نخستین بار در دوم ژوئیه توسط تلسکوپ فضایی پرتو گامای فرمی ناسا شناسایی شد. در کل، سه انفجار مجزا ثبت گردید.
سپس، اشکار شد که تلسکوپ پرتو ایکس اینشتاین پروب تقریباً یک روز سریعتر نیز فعالیت شبیهی را ثبت کرده بود. جزئیات ثبتشده، شگفتی بیشتری به ابعاد ماجرا میبخشد. اندرو لوان، اخترشناس در دانشگاه رادبود و نویسندهی همکار پژوهش، میگوید این انفجار ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر طویلتر از زیادتر انفجارهای پرتو گاما بود. مارتین کارییو نیز افزود که این اتفاق ویژگی تناوبی داشت؛ اتفاقای که تا بحال هیچ زمان مشاهده نشده بود.
منبع انفجار به گمان زیادً بیرون از کهکشان ما و حتی میلیاردها سال نوری دورتر است. رخداد مشاهدهشده ارایه دهد.
سادهترین فرضیه، فروپاشی یک ستارهی پرجرم است که بخشی از موادش هم چ موتور مرکزی را تغذیه میکرده است. اما این چنین فرآیندی تنها چند ثانیه انفجار پرتو گاما تشکیل میکند. لوان در این باره میگوید اگر این اتفاقات ناشی از یک ستارهی پرجرم باشد، با نوعی فروپاشی مواجه هستیم که تا بحال شبیه آن را ندیدهایم. فرضیهی دیگر، به اتفاقات گسیختکشندی بازمیگردد؛ اتفاقی هولناکی که طی آن یک سیاهچاله ستارهای را میبلعد.
مارتین کارییو درموردی این گمان گفت برای توضیح ویژگیهای این انفجار باید یک ستارهی غیرمعمول توسط سیاهچالهای حتی شگفتتر نابود شده باشد. سیاهچالهی موردنظر احتمالا از نوع سیاهچالههای بینجرم باشد؛ اجرامی که بین سیاهچالههای معمولی حاصل از مرگ ستارهها و سیاهچالههای کلانجرم حاکم بر کهکشانها قرار میگیرند. تا بحال هیچ سیاهچالهی بینجرمی بهطور مستقیم مشاهده نشده و اخترشناسان آن را شکاف جرمی مینامند.
هر دو سناریو در صورت صحت، نخستین مثالی ثبتشده در نوع خود خواهند بود. مارتین کارییو در آخر افزود تا این مدت یقین نیستیم چه چیزی این اتفاق را تشکیل کرده یا حتی این که آیا میتوانیم حقیقت را کشف کنیم، اما با این پژوهش گامی بزرگ بهسوی فهمیدن این جرم زیاد غیرعادی و شوقانگیز برداشتهایم. نتایج پژوهش در نشریه انتشار شده است.



