سندرم گاردنر علائم، تشخیص و روشهای مدیریت این بیماری ژنتیکی نادر, سندرم گاردنر یک اختلال ژنتیکی ارثی و نادر است که به عنوان یک زیرمجموعه از پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) طبقهبندی میشود. این بیماری با وجود صدها تا هزاران پلیپ در روده بزرگ (کولون) مشخص میشود که در صورت درمان نشدن، احتمال بسیار بالایی برای تبدیل شدن به سرطان کولون دارند.
افراد مبتلا معمولاً از والدین بیولوژیکی خود ژن معیوب را به ارث میبرند، هرچند در موارد کمی جهش ژنتیکی ناگهانی نیز میتواند عامل باشد. ریشه ژنتیکی و عاملهای ایجاد سندرم گاردنر علت اصلی این سندرم، جهش در ژن APC (آدنوماتوز پولیپوز کولون) است. این ژن نقش حیاتی در کنترل رشد و تقسیم سلولها ایفا میکند و از شکلگیری تومور جلوگیری میکند.
تببین نهاد، خود و فراخود در شخصیت انسان وقتی این ژن دچار جهش میشود، مکانیزم کنترل رشد سلولی از کار میافتد و منجر به تکثیر نامحدود سلولها و تشکیل پلیپها و تومورهای حمید و خبیث میشود. اگر یکی از والدین بیمار باشد، احتمال انتقال بیماری به فرزند ۵۰ درصد است. نشانههای بالینی و علائم رایج علائم سندرم گاردنر در طول زمان و با پیشرفت سن آشکارتر میشوند.
مهمترین بروزهای بالینی شامل موارد زیر است تشکیل تعداد زیاد پلیپ در روده بزرگ (معمولاً از صدها تا هزاران عدد) تومورهای حمید استخوانی (استئوما) بهویژه در استخوانهای چهره و جمجمه تودههای دسموئید در بافتهای نرم اختلالات دندانی نظیر دندانهای اضافه، دندانهای نهفته یا عدم شکلگیری دندانها کیستهای اپیدید و فیبرومهای پوستی ضایعات رنگدانهای در شبکیه چشم (CHRPE) که در بررسیهای چشمی مشاهده میشوند بیماریهای همرای و ریسکهای سرطان بیماران سندرم گاردنر نسبت به عموم مردم ریسک بالاتری برای توسعه سرطانهای مختلف دارند.
یاز تشخیص قطعی با ترکیب روشهای بالینی، ایمेजینگ و مولکولی انجام میشود.
مراحل اصلی شامل آزمایش ژنتیکی شناسایی جهش در ژن APC برای تأیید تشخیص و اسکرینینگ اعضای خانواده کولونوسکوپی استاندارد طلایی برای شمارش پلیپها و بیوپسی اندوسکوپی بالایی ارزیابی معده و دودهنازک برای پلیپهای معدهای تصویربرداری سیتی اسکن یا MRI برای ارزیابی تومورهای دسموئید و استئوماها بررسی چشمی برای شناسایی CHRPE به عنوان نشانه کمککننده استراتژیهای درمانی و مدیریت بیماری اگرچه درمان قطعی برای اصلاح ژن وجود ندارد، اما مدیریت مولتیدیسیپلینری میتواند طول عمر و کیفیت زندگی را به طور قابل توجهی بهبود بخشد مداخلههای دارویی مضادات التهابی غیراستروئیدی (مانند سالینداک) برای کاهش تعداد و اندازه پلیپها مهارکنندههای انتخابی برای کنترل رشد پلیپهای رودهای شیمیدرمانی یا داروهای هدفمند برای تومورهای دسموئید پیشرفته گزینههای جراحی جراحی ستون فقرات درمان پیشگیرانه از سرطان کولون است کولکتومی کامل برداشتن تمام کولون و اناستموز ایلئورکتال (حفظ رکتوم) پروکتوکولکتومی با جیب ایلئوآنال برداشتن کولون و رکتون با ساخت مخزن جدید از روده باریک زمانبندی جراحی معمولاً در دهه دوم یا سوم زندگی و بر اساس بار پلیپ تعیین میشود مراقبتهای پیشگیرانه و پیگیری منظم کولونوسکوپی سالانه از سن ۱۰-۱۲ سالگی اندوسکوپی معده و دودهنازک هر ۱-۳ سال آزمایش عملکرد تیروئید و اولتراسوند گلو سالانه تصویربرداری دورهای برای پایش تومورهای دسموئید مشاوره ژنتیکی برای خانواده پیشگیری و کاهش ریسک از آنجا که سندرم گاردنر بیماری ژنتیکی است، پیشگیری از وقوع آن امکانپذیر نیست.
با این حال، تدابیر پیشگیرانه میتواند از بروز سرطان جلوگیری کند جراحی پیشگیرانه کولکتومی قبل از خباثت پلیپها برنامههای اسکرینینگ سختگیرانه بر اساس پروتکلهای بینالمللی سبک زندگی سالم تغذیه غنی از فیبر، کمچربی، پر از میوه و سبزیجات اجتناب از تنباکو و الکل ورزش منظم و کنترل وزن مدیریت استرس و خواب کافی زندگی با سندرم گاردنر چالشها و انطباق بیماران پس از جراحیهای بزرگ روده (بهویژه پروکتوکولکتومی) با تغییرات در عملکرد روده مواجه میشوند که شامل باریکتر شدن مدفوع، افزایش تعداد دفع، و احتمال بیاختیاری مدفوع است.
بازسازی روده با جیب ایلئوآنال میتواند کنترل را بهبود بخشد. حمایت روانی، مشاوره تغذیهای و عضویت در گروههای حمایت بیماران نقش مهمی در انطباق دارد. پیشبینی بیماری و طول عمر با پیشرفتهای جراحی و برنامههای اسکرینینگ، پیشبینی برای بیماران به طور قابل توجهی بهبود یافته است. مطالعات نشان میدهند که بیش از ۹۰٪ از بیماران عملکرده پروکتوکولکتومی تا ۵ سال پس از تشخیص زنده میمانند. تشخیص زودرس و مدیریت تیمی کلید طول عمر است.
نکات مهم خودمراقبتی عدم نادیده گرفتن علائم هشداردهنده خون در مدفوع، درد شکم مزمن، کاهش وزن بیدلیل، خستگی ناشی از کمخونی التزام به برنامههای پیگیری منظم حتی در عدم علائم اطلاعرسانی به پزشک در مورد هر توده یا تغییر پوستی جدید حمل پرونده پزشکی و نتایج ژنتیکی در مراجعات زمان مراجعه فوری به پزشک در صورت بروز موارد زیر بلافاصله مراجعه کنید خونریزی مقعدی وفیر، درد شکم شدید و ناگهانی، تب بیدلیل، نشانههای انسداد روده (استفراغ، عدم خروج بادی و مدفوع)، یا رشد سریع تودههای پوستی/استخوانی.
هشدار! این مقاله تنها جنبه اطلاعرسانی و آموزشی دارد و نمیتواند جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی توسط پزشک متخصص باشد. برای ارزیابی دقیق و برنامهریزی درمانی، حتماً با متخصص ژنتیک، گواروولوژیست یا جراح کولون و رکتوم مشورت کنید.



