کشف غول کیهانی جدید: دورترین و قدرتمندترین «دایره رادیویی عجیب» تاریخ مشاهده شد

در همکاری شگفت‌انگیزی میان منجمان حرفه‌ای و دانشمندان داوطلب، قدرتمندترین و دورترین «دایره رادیویی شگفت» (ORC) که تا به امروز شناخته شده، کشف گردید. این جرم کیهانی که ساختاری بی‌نظیر و دوحلقه‌ای دارد، می‌تواند دیدگاه ما را درباره چگونگی شکل‌گیری این پدیده‌های اسرارآمیز و کهکشان‌هایی که در دل خود جای گرفته‌اند، به طور بنیادین متحول سازد.

دایره‌های رادیویی شگفت: کلید راز تکامل کهکشان‌ها و سیاه‌چاله‌ها

به گزارش لایوساینس، آناندا هوتا، بنیان‌گذار پروژه پژوهشی نجوم RAD@home و نویسنده همکار مقاله‌ای تازه که جزئیات این کشف را تشریح می‌کند، بیان می‌دارد: «دایره‌های رادیویی شگفت از شگفت‌انگیزترین و زیباترین ساختارهای کیهانی هستند که تا به امروز رصد شده‌اند و به احتمال زیاد سرنخ‌های مهمی از چگونگی تکامل هم‌زمان کهکشان‌ها و سیاه‌چاله‌ها در خود نهفته دارند.»

شناسایی اولیه و ویژگی‌های کلی

در سال ۲۰۱۹، گروهی از دانشمندان برای نخستین بار با بهره‌گیری از رادیوتلسکوپ رهیاب آرایه کیلومتر مربعی استرالیا (ASKAP) موفق به شناسایی دایره‌های رادیویی شگفت شدند. این اجرام در واقع حلقه‌هایی عظیم و کم‌نور از پلاسما هستند که به نظر می‌رسد برخی کهکشان‌ها را احاطه کرده و از خود امواج رادیویی ساطع می‌کنند. تا به امروز تنها حدود ۱۲ مورد از این غول‌های کیهانی که ۱۰ تا ۲۰ برابر بزرگ‌تر از کهکشان راه شیری هستند، رصد شده‌اند.

ویژگی‌های منحصر به فرد دایره رادیویی RAD J131346.9+500320

دایره رادیویی تازه کشف شده که نام RAD J131346.9+500320 را گرفته، به دو دلیل بسیار خاص است. نخست اینکه از دو حلقه درهم‌تنیده، همانند یک دیاگرام ون، تشکیل شده و این تنها دومین بار است که چنین ساختاری مشاهده می‌شود. دوم، این جرم دورترین و پرانرژی‌ترین نمونه در نوع خود محسوب می‌شود.

نقش حیاتی دانشمندان داوطلب در کشف

کشف اولیه حلقه‌ها توسط دانشمندان داوطلب در پروژه بین‌المللی همکاری نجوم RAD@home انجام شد و سپس، تیمی از دانشمندان حرفه‌ای با استفاده از آرایه تلسکوپی LOFAR (شبکه‌ای از رادیوتلسکوپ‌ها در اروپا) وجود آن را تأیید کردند.

پراتیک داباده، اخترشناس از مرکز ملی پژوهش‌های هسته‌ای لهستان و از نویسندگان مقاله، با تأکید بر اهمیت این همکاری می‌گوید: «کشف این چنین ساختاری توسط دانشمندان داوطلب، نشان‌دهنده اهمیت مداوم توانایی تشخیص الگوهای انسانی است، حتی در عصر یادگیری ماشینی.»

نظریه جدید شکل‌گیری: ابر‌بادهای کهکشان‌های مارپیچی

نظریه‌های پیشین، شکل‌گیری دایره‌های رادیویی شگفت را به امواج شوک ناشی از برخورد سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم نسبت می‌دادند. اما ساختار این جرم تازه که دو حلقه‌اش حول یک فواره گازی قرار گرفته، فرضیه تازه‌ای را مطرح می‌کند. پژوهشگران معتقدند این دایره‌ها ممکن است تحت تأثیر «ابر‌بادهایی» شکل گرفته باشند که از کهکشان‌های مارپیچی درون آن به بیرون جریان دارند. اگر این فرضیه صحیح باشد، می‌تواند درک ما را از سایر دایره‌های رادیویی شگفت نیز دگرگون سازد، هرچند برای تأیید آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.

یافتن‌های جانبی و چشم‌اندازهای آینده

افزون بر این کشف بزرگ، همکاری منجر به شناسایی دو جرم دیگر نیز شده است: یک کهکشان عظیم با قطر سه میلیون سال نوری که توسط یک حلقه رادیویی احاطه شده و کهکشانی دیگر با حلقه‌ای حول یکی از فواره‌های قدرتمندش. انتظار می‌رود رصدخانه‌هایی همانند ورا سی. روبین در آینده جزئیات بیشتری از این ساختارهای مرموز کیهانی را آشکار سازند.

جزئیات کشف در مجله Monthly Notices of the Royal Astronomical Society منتشر شده است.

مطالب مشابه