در آغاز سال جاری، ستاره‌شناسان با رصد جرمی که از فضای بین‌ستاره‌ای وارد شده و اکنون با سرعت بالا در حال گذر از ناحیه درونی منظومه شمسی است، با شگفتی روبرو شدند. از آن زمان تا به امروز، محققان با بهره‌گیری از تلسکوپ‌های قدرتمند در تلاش‌اند تا ماهیت، ترکیب غیرمعمول و منشأ دقیق این مهمان مرموز را آشکار سازند.
ماهیت ۳I/ATLAS: دنباله‌دار یا پدیده‌ای فراتر؟
اکثریت متخصصان بر این باورند که جرم رصدشده با نام‌گذاری ۳I/ATLAS، یک دنباله‌دار بین‌ستاره‌ای غیرمعمول است. با این حال، دست‌کم یک پژوهشگر فرضیه‌ای جنجالی مطرح کرده و احتمال داده است که این جسم می‌تواند بقایای یک تمدن پیشرفته و فرازمینی باشد؛ ادعایی که ناسا آن را صرفاً خیال‌پردازی علمی دانسته و رد کرده است.
نظریه‌ی جدید: بذرهای سیاره‌سازی در قرص‌های برافزایشی
هرچند وجود این مهمان بین‌ستاره‌ای خود به تنهایی دلچسب و بحث‌انگیز است، اما هفته گذشته در جلسه مشترک کنگره علوم سیاره‌ای یوروپلنت و بخش علوم سیاره‌ای (EPSC-DPS ۲۰۲۵) در آلمان، سوزان فالتزنر، اخترفیزیکدان، نظریه‌ی جذابی را ارائه داد. او استدلال کرد که اجرام مشابه ۳I/ATLAS پس از گرفتارشدن در قرص‌های غبار و گاز پیرامون ستاره‌های جوان، می‌توانند به عنوان «بذر» برای شکل‌گیری سیارات غول‌پیکر عمل کنند.
🔗 بیشتر بخوانید: قدیمی‌ترین سنگ‌های زمین با سن ۴٫۱۶ میلیارد سال در کانادا قرار دارند_نارنجی پوش
«اجرام بین‌ستاره‌ای می‌توانند فرآیند شکل‌گیری سیارات را به‌ویژه در اطراف ستارگان پرجرم‌تر آغاز کنند.»
[elementor-template id="2247"]
فالتزنر در بیانیه‌ای رسمی بیان داشت: این فرضیه تازه قادر است بیش از یک معما را در درک ما از شکل‌گیری سیارات در طول میلیون‌ها سال حل نماید و نشان دهد که تأثیر این اجسام تنها و سرگردان در فضا، بسیار فراتر از تصورات پیشین است.
چالش مدل کلاسیک تجمع و راهکار بذرهای بین‌ستاره‌ای
بر پایه نظریه رایج، ذرات ریز به مرور زمان در فرآیندی به نام «تجمع» به یکدیگر می‌پیوندند و اجسام بزرگ‌تر و در نهایت سیارات را می‌سازند. بااین‌حال، مدل پذیرفته‌شده قادر نیست توضیح دهد که چرا سیارات غول‌گازی در نزدیکی ستاره‌های جوان رصد می‌شوند. هم‌چنین، شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای نشان داده‌اند که مواد تجمع‌یافته به طور معمول یا خرد می‌شوند یا در اثر برخورد از هم جدا می‌شوند، به جای اینکه به هم بپیوندند.
🔗 بیشتر بخوانید: گوشی تاشدنی ۲۰۲۴ آنر با روح پورشه رونمایی شد
در این شرایط، فرضیه فالتزنر راهکاری بالقوه ارائه می‌دهد. بر اساس مدل‌های او، قرص‌های برافزایشی و نیروی گرانشی ستاره‌های جوان می‌توانند میلیون‌ها جرم هم‌اندازه با نخستین جرم بین‌ستاره‌ای کشف‌شده در سال ۲۰۱۷ (اوموآموا با طول تقریبی ۱۰۰ متر) را در دام گیرند. او تأکید می‌کند: «فضای بین‌ستاره‌ای می‌تواند بذرهای آماده برای شکل‌گیری نسل بعدی سیارات را فراهم آورد.»
توضیح کمیابی غول‌های گازی در سیستم‌های ستاره‌ای نوع M
علاوه بر این، نظریه فالتزنر می‌تواند دلیل کمیابی سیارات غول‌گازی همانند مشتری در منظومه‌های ستاره‌ای نوع M (کوتوله‌های سرخ) را تشریح نماید. این ستارگان کوچک و نسبتاً خنک هستند. در مقابل، چنین سیارات غول‌آسایی در مدار ستاره‌های بزرگ‌تر و شبیه خورشید بیشتر یافت می‌شوند؛ ستارگانی که قرص‌های سیاره‌سازی خود را تنها برای حدود دو میلیون سال نگه می‌دارند، که برای تکامل غول‌های گازی از طریق تجمع کلاسیک بسیار کوتاه است.
در این چارچوب، اجرام بین‌ستاره‌ای نظیر ۳I/ATLAS می‌توانند نقشی کلیدی ایفا کنند: اگر تعداد کافی از این اجسام در فضا وجود داشته باشند، جرم اضافه ناشی از آن‌ها می‌تواند شکل‌گیری غول‌های گازی را به‌شکل چشمگیری تسریع نماید.
🔗 بیشتر بخوانید: آیا باید رمز گوشی خود را با شریک زندگیمان به اشتراک بگذاریم؟_نارنجی پوش
ستارگان پرجرم‌تر: کارخانه‌های کارآمد سیاره‌سازی
فالتزنر یادآوری می‌کند: «ستارگان پرجرم‌تر و کارآمدتر، می‌توانند اجرام بین‌ستاره‌ای را در قرص‌های خود به دام بیندازند. به این دلیل، شکل‌گیری غول‌های گازی با بهره‌گیری از بذرهای بین‌ستاره‌ای باید در اطراف این ستارگان سریع‌تر و موثرتر باشد. این فرآیند سریع، دقیقاً همان پدیده‌ای است که در مشاهدات خود رصد کرده‌ایم.»
آینده پژوهش‌ها: کمی‌سازی و توزیع بذرها
اکنون، فالتزنر و همکارانش در حال بررسی‌اند که چه تعداد از این اجرام بین‌ستاره‌ایِ دام‌گرفته، می‌توانند به‌صورت نظری به سیاره تبدیل گردند و چگونه در سراسر قرص‌های برافزایشی ستاره‌های دوردست توزیع می‌شوند. نتایج این پژوهش‌ها می‌تواند درک ما از ریشه‌های سیارات را در مقیاس کهکشان دگرگون سازد.
