اسکار یا جای زخم در شکل، اندازه و رنگهای گوناگونی ظاهر میشود و نتیجه فرایند طبیعی بهبودی پوست پس از آسیب است که بر اثر جراحی، عفونت، جراحت یا رشد سریع بدن شکل میگیرد.
جای زخمها نقش مهمی ایفا میکنند زیرا بدن را قادر میسازند تا بافت از دست رفته یا تغییرشکل یافته را جایگزین کنند. اما اسکار از چه موادی تشکیل شده و چرا دائمی است؟ برای پاسخ به این سوالات ابتدا باید ماهیت اسکار را درک کنیم.
پوست از سه لایه اصلی تشکیل شده است. بیرونیترین لایه که اپیدرم یا روپوست نام دارد، نازکترین لایه پوست محسوب میشود. این لایه از سطوحی از سلولهای صافی به نام سلولهای اپیتلیال یا پوششی ساخته شده که در مجموع مانند یک زره عمل کرده و بدن را در برابر محیط بیرون محافظت میکنند. در زیر اپیدرم، لایه درم قرار دارد که ضخیمترین لایه پوست است و شامل اعصاب، عروق خونی، فولیکولهای مو و غدد عرق و چربی میباشد.
درون درم، شبکه فیبری بزرگی از پروتئینهای کلاژن و الاستین وجود دارد که به ترتیب از ساختار و خاصیت ارتجاعی پوست حمایت میکنند. در نهایت، بافت زیرپوستی یا هیپودرم وجود دارد که عمیقترین لایه پوست محسوب شده و حاوی بافت چربی برای عایقسازی بدن است و از اعضا و بافتها در برابر صدمه محافظت میکند.
اگر اپیدرم صدمه ببیند، مانند موارد رایج آفتابسوختگی، این لایه کنده میشود و لایههای عمیقتر پوست دستنخورده باقی میمانند. اما اگر صدمه به درم برسد، بدن باید این بافت صدمهدیده را ترمیم نماید. ابتدا دلمهای برای بستن محل زخم تشکیل شده و سپس التهاب جهت آغاز فرایند بهبودی رخ میدهد. در ادامه، پوست آغاز به بازسازی بافت درون زخم میکند و این روش اتفاقی و بینظم است که منجر به تشکیل جای زخم میشود.
در پوست معمولی، شبکه رشتههای کلاژن همانند تکه پارچهای قرار دارند که به دقت در قالب الگوی منظم و صافی بافته شدهاند. اگر این پارچه بر اثر عاملی صدمه ببیند، بدن رشتههای کلاژن جدیدی میسازد تا شکافها را پر کند. گرچه در این شرایط، بدن به جای آنکه رشتههای جدید را به خوبی در سراسر زخم به هم بافد، آنها را به شکل تودهای نامرتب در محل زخم قرار میدهد. این تجمع بینظم کلاژن بافت زخم را بسازند و باعث میشود از نظر ظاهری با پوست عادی تفاوت داشته باشد و انعطافپذیری کمتری داشته باشد. بافت اسکار با پوست بدون زخم از این جهت نیز متفاوت است که حاوی فولیکول مو یا غدد عرق نمیباشد.
در افرادی که پوست روشنتری دارند، اسکار در ابتدا ممکن است صورتی یا قرمز به نظر برسد، اما با گذشت زمان ممکن است این رنگ ناپدید شده و اسکار نسبت به رنگ پوست طبیعی آنها مقداری روشنتر یا تیرهتر شود. اسکار افرادی که پوست تیرهتری دارند، بیشتر به شکل لکههای تیره ظاهر میشود.
بعضی اوقات بدن قرار دادن کلاژن را درون بافت زخم به زمان بیشتری نسبت به حالت طبیعی ادامه میدهد و در نتیجه اسکار کلوئیدی یا اسکار هیپرتروفیک شکل میگیرد. این اسکارها، بافتهای ضخیم و برآمدهای هستند که میتوانند قرمز، صورتی یا بنفش باشند یا مقداری تیرهتر از رنگ پوست طبیعی فرد باشند.
اسکارهای کلوئیدی بزرگتر از زخم اولیه هستند در حالی که اسکارهای هیپرتروفیک به اندازه زخم اولیه میباشند. نوجوانان و زنان باردار بیشتر از بقیه دچار اسکارهای هیپرتروفیک میشوند و علت احتمالی آن تغییرات هورمونی است که التهاب در بدن را تشدید میکند. اسکارهای کلوئیدی در افراد دارای رنگ پوست تیره شایعتر است و به احتمال زیاد به دلایل عوامل خطر ژنتیکی ظاهر میشوند.


